POIG01

Eth Pònt d'Arròs

Eth Pònt d'Arròs ei un antic pònt deth Camin Reiau sus era Garona, entre es pòbles d'Es Bòrdes e Aubèrt. Es prumères notícies dera sua existéncia, uns privilègis deth rei Jaume I, daten deth s. XIII. Er arc siguec possiblament rehèt en ua epòca indeterminada, mès se consèrven elements dera construccion originau ena basa. Era part superiora deth pònt siguec condicionada en s. XIX. Eth pònt ei un element istoric, bon exemple dera òbra civiu populara de sègles passats. Ei catalogat en Inventari deth Patrimòni Arquitectonic dera Generalitat de Catalonha damb eth num. IPA-37276)

Mos trobam en ua zòna deth riu includida ena Xarxa Natura 2000.

Ei tanben declarada Zòna Especiau de Conservacion pera Generalitat de Catalonha.

Es entorns deth pònt son un des pògui endrets a on eth bòsc de ribèra se manten mès o mens intacte e espés, en tot formar ua galeria vegetau que cree un ambient fòrça ombrèr en riu. Eth paisatge ací permet hèr-se ua idia de coma serie tot eth riu en condicions complètament naturaus.

Es bòsqui de ribèra an un papèr plan important laguens der ecosistèma fluviau; contribuïssen ara disminucion des efèctes des avengudes e ara estabilizacion des vòres des rius. Era vegetacion de ribèra exercís un efècte positiu sus era qualitat des aigües, jà qu'actue coma ua depuradora naturau. Ath delà, es bòsqui de ribèra an un papèr important coma corredors biologics, coma refugi de fauna e de melhora sus era qualitat deth paisatge.

En camin que prenem tot just quan trauessam eth riu, aquiu a on ei era barana de husta, auem a man un bon nombre des arbes tipics deth bòsc de ribèra. Entà reconeisher-les, podetz utilizar aguesta guida d'identificacion des arbes que trobaratz peth camin.




POIG02

Es macroinvertebrats deth riu

Èm enes prats de Barraus. Se trauessam eth prat qu'ei ara nòsta esquèrra peth bòrd, podem trapar quauqui lòcs a on era vegetacion de ribèra non ei massa densa e mos permet d'arribar enquiath riu. S'era temperatura ei bona e era corrent d'aigua non ei fòrta (sigam prudenti!), ei un lòc adequat entà banhar-mos es pès e inspeccionar es calhaus deth riu ara cèrca d'uns des sòns abitants, es macroinvertebrats. Les trapam sustot ena part de dejós des calhaus. Lheuem-les damb compde e observem es bestiòles que corren o son agarrades ath dejós. E en acabar, tornem a deishar-les aquiu a on èren.

Es macroinvertebrats son petiti animalonhs sense esquelet, qu'ei çò que vò díder "invertebrats". An ua mesura que permet distinguir-les a simpla vista e per açò son "macro", en contraposicion as organismes "micro" que cau observar damb un microscòpi.

Era major part son formes juveniles d'insèctes, mès tanben n'i a bèri uns que non son d'insèctes. Es tres grops principaus de macroinvertebrats son es larves d'efemeroptèrs, plecoptèrs e tricoptèrs. Es adults son diboishadi dejós per aguest orden (de naut tà baish).

Es larves (o ninfes) pòden víuer un o dus ans, mès es adults sonque viuen pògui dies, ja que normaument non mingen arren e vòlen entà reprodusir-se. Es adults an tendéncia a volar riu enssús entara pòsta des ueus e atau compensar era deriva riu enjós qu'an patit es individus pendent eth procès d'emergéncia.

Es macroinvertebrats son plan diversificats, non sonque en espècies, senon tanben en tipe d'aliment que mingen. Açò implique que son plan importants en processament de materiaus laguens deth riu, e participen doncs activament enes fluxes de matèria e energia der ecosistèma. Son ua hònt fondamentau d'aliment entàs trueites deth riu. De hèt, es pescaires hèn es escars artificiaus imitant es macroinvertebrats.

Es macroinvertebrats tanben an ua valor bioindicadora plan importanta. Fòrça espècies non tolèren pertorbacions umanes, com ara es contaminants que malerosament se lancen tot soent enes rius. Encara qu'er abocament sigue puntuau, entara recuperacion dera comunitat de macroinvertebrats cau fòrça temps. Per açò era abséncia de bères espècies ei un indicador plan sensible des impactes sus eth riu. De hèt, s'utilizen indexs calculadi a compdar dera preséncia o abséncia de diuèrses espècies de macroinvertebrats entà establir era qualitat des aigües des rius.

Entà saber mès des macroinvertebrats e reconeisher-les, podetz consultar aguesta guida d'identificacion.




POIG03

Estacion de depuracion d'aigües residuaus

Enes entorns d'Aubèrt trobam era estacion depuradora d'aigües residuaus (abreujat com EDAR), semblanta ara que tanben auem vist en un costat deth Pònt d'Arròs. Es EDAR an per objècte era reduccion dera contaminacion presenta ena aigua residuau e eth retorn ath riu dera aigua enes condicions adeqüades entà qu'altère eth minimom possible es paramètres fisics, quimics e biologics deth riu.

Aguesta EDAR ei dessenhada entà processar enquia 30.000 litres d'aigua ath dia, e atier ua poblacion de 650 persones. Eth tractament dera aigua ei de tipe biologic. Açò vò díder qu'era aigua residuau se procèsse en uns reactors a on i viu un autentic ecosistèma de micròbis (bactèris, hongs, protozòus) que se neurissen dera lordèra dera aigua e la incorpòren as sues cellules. Atau, es microorganismes formen ua hanga que precipite ath hons deth reactor e separe era lordèra dera aigua. Aguest ei er aspècte dera hanga e der ecosistèma microbian que i viu, visti en microscòpi.

Çò que podem veir dera EDAR des d'ací son era caseta de contròl (a, ena fòto de dejós), es shetes de pas dera aigua residuau cap as reactors (b), e es compòrtes d'accès a cada un des dus reactors (c e d) que i a en aguesta EDAR.

Ena caseta, ath delà des esturments de contròl, i a un cedaç que filtre es particules mès gròsses. Dempús d'aguest filtratge era aigua passe tàs reactors, que son enterradi e an aguest aspècte:

Ua bomba injècte e hèr bombolhes d'aire enes reactors, entà provedir er oxigèn que les cau as micròbis e mantier era aigua e era hanga barrejadi. Es bombes s'arturen cada quate ores. Alavetz era hanga sedimente en hons deth reactor e era aigua depurada que quede dessús se pòt decantar e abocar en riu. Dempús torne a començar eth cicle.

Damb eth temps se forme cada còp mès hanga. Tres o quate viatges ar an cau vuedar de hanga es reactors, mès cau deishar-ne ua part. Aguest serà er inòcul a compdar deth quau er ecosistèma microbian tornarà a desvolopar-se. Bona part deth trabalh ena EDAR consistís en mantier es condicions adequades enes reactors entà qu'es micròbis visquen ben e poguen hèr eth sòn trabalh.

Entà saber mès de coma foncionen es EDAR e qué se hè damb es hangues que produsissen, clicatz ací.




POIG04

Es efèctes des riuades

Era zòna a on mos trobam ara, includint eth carrèr qu'acabam de passar, siguec fòrça afectada per aiguat que i auec era maitiada deth 18 de junh de 2013. Podetz veir bèth un des grani efèctes des inondacions ena Val d'Aran en aguest vidèo.

Mès aguest aiguat non ei eth solet que i a auut. Ath long des tempsi era Val d'Aran n'a coneishut d'auti. Son documentades cinc grani aiguats mès des des darreries deth sègle XIX. Les podetz trobar ressenhadi ací. Açò vò díder que cada 25-30 ans a lòc un d'aguesti episòdis.

Ath long d'aguest itinerari veiram d'auti efèctes der aiguat mès ací en concrèt mos fixaram en talh qu'era aigua hec en terren deth prat que i a en aute costat deth prat a on mos trobam. Eth tipe de sòu que vedem ei un sòu fluviau o fluvisòu

Son terrens joeni, formadi pera acumulacion de sediments que pòrte eth riu e deposite enes marges. Podem veir ací coma eth sòu ei dessús des calhaus arredonidi der antic lhet deth riu. Acostumen a èster fòrça fertils. Ath delà, enes vals de montanha son uns des escassi lòcs a on eth terren ei planèr. Per açò ei plan freqüent que, ja des d'antic, age ua aucupacion umana qu'a remplaçat era vegetacion naturau per prats de peisheus e uarts.

Mès aguesti sòus son en un lòc damb un gran risc de patir inondacions e aiguats. Ena mapa de dejós podem veir en vermelh era zòna classificada coma zòna damb un risc estadistic de patir inondacions cada 50 ans, segontes era mapa de Proteccion Civiu de Catalonha. Eth cercle blu mèrque era nòsta posicion. Ena actualitat era aucupacion tradicionau d'aguestes zònes de risc a dat pas tanben ara ubicacion d'infraestructures e construccions.

Enes següentes fòtos aerianes podem apreciar es resultats der aiguat deth 2013 en aguest airau.

ABANS:

DEMPÚS:




POIG05

Pònt de Bèussa: escolhèra e depuradora de Vielha

Des deth pònt de Bèussa, guardant aigües enjós deth riu, podem veir er edifici dera estacion depuradora d'aigües residuaus (EDAR) de Vielha. Aguesta planta depuradora ei mès grana e hè mès tractaments qu'es qu'auem vist abans. Ei dessenhada tà processar enquia 4.5 milions de litres ath dia e tà atier ua poblacion de 10.000 persones. Hè un tractement de tipe biologic, damb eliminacion de nitrogèn e fosfòr. Ath delà, hè un tractament des hangues que produsís. Entà saber mès deth foncionament d'ua EDAR com aguesta, clicatz ací.

Era segona causa que vedem ei era escolhèra de grani blòcs de pèira. Aguestes escolhères se bastissen entà protegir es ribes deth riu pendent es aiguats, com eth qu'en 2013 se n'emportèc part des terrens que vedem dauant dera EDAR. Mès pòden auer quaqui inconvenients. Eth flux deth riu demore constret en un canau mès estret de çò qu'ei naturau. Açò e es parets lises dera escolhèra non afavorissen tà qu'era aigua pèrde velocitat, e de bèra manèra se n'empòrten eth problèma aigües enjós. Era aucupacion des marges deth riu compòrte uns risqui que cau gestionar d'ua manèra integrau e non sonque basada ena òbra idraulica. Entà saber mès sus era gestion de aiguats e inondacions, clicatz ací.




POIG06

Un riu amagat

En aguest punt deth camin trobam ua rèisha en tèrra. Se campam poderam veir (e escotar!) colar era aigua. Eth cabau ei important, e fòrça rapid. Se tracte d'un respirador dera conduccion que pòrte era aigua des de Vielha (un shinhau mès entà dauant veiram era captacion cap ara centrau idroelectrica de Benós). Aguesta hièstra mos permet veir eth vertadèr riu amagat, parallèl ara Garona e bèth un des sòns afluents, que constituís eth sistèma de conduccion d'aigües entath profitament idroelectric. Entà descorbir tota era extension d'aguest riu amagat clicatz ací.




POIG07

Era centrau de Vielha e era derivacion d'aigua ena centrau de Benós

Des d'aguest punt podem veir en riu es installacions de derivacion d'aigua cap ara centrau idroelectrica de Benós, e der aute costat dera carretèra era centrau de Vielha.

Ei deth tipe de centrau fluent (non ei a pè de presa, senon que profite un corrent d'aigua) damb canoada forçada. Era aigua baishe a pression pera canoada e botge es turbines qu'accionen es generadors d'electricitat. Podem veir era cramba de carga, qu'ei un petit embassament per a on entre era aigua e da pression (a), era canoada forçada (b) e er edifici de turbines (c). Aguesta centrau a un saut de 191 mètres, un cabau d'enquia 14.000 litres per segon e 22 megavats de poténcia.

Era aigua ges dera centrau pes canaus de descarga (d, fòto inferiora). En aguesta zòna i a ua petita presa o compòrta (e) que subrelhèue eth nivèu dera aigua deth riu entà abocar-la ena entrada deth canau de derivacion (f) que la portarà entara centrau de Benós.

Entà veir eth sistèma de derivacions d'aigua dera Val d'Aran, clicatz ací.




POIG08

Passeg fluviau entre Vielha e Betren

Aguest passeg ei ath cant deth riu, en un lòc a on ei facil entrar-i tà cercar bestietes que viuen dejós des calhaus, es macroinvertebrats. Mès sigam prudenti e non entrem en riu s'eth corrent ei massa fòrt!. Çò de madeish qu'auem hèt en tram de mès enjós ath costat des prats de Barraus, en Aubèrt, podem lheuar quauques pèires deth riu damb compde e observar es animalonhs que corren o son agarradi ath dejós. En acabar, tornem-les a depositar aquiu a on èren. Trobam es madeishes espècies de macroinvertebrats que riu enjós?

Entà reconéisher es macroinvertebrats podetz consultar aguesta guida d'identificacion.




POIG09

Era Mòla e eth pònt de Betren

Es mòles d'aigua èren antiques indústries que ja profitauen era energia idraulica deth riu. Es pagesi portauen eth gran tà mòler e pagauen ua taxa. Bères ues èren propietat deth pòble, que les arrendaue ath molièr. Era Mòla de Betren siguec de propietat particulara, e ei tanben coneishuda damb es nòms des propietaris: era Mòla des de Sancho. Date deth sègle XIV, e siguec ua des mès importantes dera Val d'Aran. Es ans 1950 siguec ampliada e destinada a produsir energia electrica. Manten part deth canau d'entrada d'aigua (era paishèra) ena part deth darrèr. Peth dauant podem veir eth marc de gessuda, un gran arc d'uns dus mètres de lum. Se mos apropam ath marc, podem veir part dera maquinària que se consèrve, tot e qu'ei deteriorada. Era Mòla de Betren ei catalogada coma element deth patrimòni arquitectonic de Catalonha.

Ben apròp dera Mòla i é eth pònt sus era Garona, en un branca der antic Camin Reiau. Cònste notícia istorica deth 1788 (al qüestionari Zamora), mès segurament eth pònt originau date deth s. XII-XIII. Era part superiora deth pònt siguec condicionada en 1924, segontes era inscripcion qu'encara aué se pòt veir en un des extrems. Tanben ei catalogat coma element patrimoniau.




POIG10

Era plana fluviau d'Escunhau e Casarilh

Des d'ací auem vistes sus era plana fluviau que s'esten entre Escunhau e Casarilh. Podem veir encara es efèctes der aiguat de 2013.

Entà compréner mès ben çò que heren es aiguats, podem comparar es dues fòtos aerianes que i a dejós, preses abans (2012) e dempús (2014) der aiguat.

Entà saber mès sus d'auti grani aiguats qu'an passat ena Val d'Aran clicatz ací.




WPG101

Avaloracion mieja 4 (1 vòta)

Préner era prumèra gessuda dera rotonda, en direccion tà Arròs, e desviar-se tara esquèrra passadi es edificis, seguint era indicacion qu'amie entar Airau de Servicis deth Conselh Generau d’Aran, enquia arribar en pònt sus era Garona (0.3 km, desnivèu -13 m).



WPG102

Avaloracion mieja 3 (1 vòta)

Trauessar eth pònt, virar tara esquèrra e continuar peth camin de herradura enquia arribar enes prumères cases d’Aubèrt, abans de trauessar eth pònt (2.1 km, desnivèu 43 m)



WPG103

Avaloracion mieja 0 (1 vòta)

Continuar peth carrèr que va parallèl ath riu, enquiara fin deth carrèr gondronat a on comence un camin de tèrra (0.2 km)



WPG104

Continuar peth camin de tèrra enquiara barralha d’un prat, a on eth camin se desvie tara dreta en pujada (0.1 km).



WPG105

Seguir eth sendèr, prumèr ua cuerta pujada e dempús cap ara esquèrra, en tot seguir eth cors deth riu a ua cèrta nautada, enquia arribar en ua hònt (0.6 km, desnivèu 28 m)



WPG106

Continuar peth sendèr, enquia arribar en punt mès naut a on es arbes se daurissen e gaudim d’ua vista panoramica sus eth riu (0.7 km, desnivèu 23 m)



WPG107

Continuar peth sendèr, en baishada suau, enquiath Pònt de Beussa (0.5 km, desnivèu 20 m)



WPG108

En extrèm deth pònt e peth costat a on auem arribat, préner eth camin senhalizat entà Gausac, a on i a ua barana de husta, enquia arribar en ua rèisha en tèrra que protegís eth respirador d’ua conduccion d’aigua (0.6 km, desnivèu 15 m). Torna a clicar era icòna tà accedir ath punt d’interès.



WPG109

Continuar peth camin, que ja s’a aishamplit entà convertir-se en un camin de herradura, enquia arribar ena carretèra (0.9 km, desnivèu 43 m). Torna a clicar era icòna entà accedir ath punt d'interès



WPG110

Continuar cap ara esquèrra pera carretèra, enquia arribar en crotze damb eth carrèr Anglada (0.2 km)



WPG111

Virar tara esquèrra e baishar peth carrèr Anglada, enquia arribar ena carretèra nacionau. Trauessar era carretèra peth pas de pedanhs, e seguir pera continuacion deth carrèr Anglada enquiath Passeg dera Libertat (0.4 km, desnivèu -20 m)



WPG112

Virar tara dreta pujant peth Passeg, caminar 35 m e préner eth carreron que i a ara esquèrra e va entara Plaça deth Conselh Generau d’Aran



WPG113

Passar eth carreron e trauessar era plaça enquia arribar en riu Nere (60 m), e cercar eth pònt qu’ei a uns 20 m ara esquèrra.



WPG114

Trauessar eth pònt, passar peth corredor que i a dauant e continuar rècte, prumèr per dauant der espitau e dempús peth carrèr Dr. Manel Vidal, enquia arribar en carrèr Querimònia, dauant dera esplanada deth parcatge (0.2 km).



WPG115

Virar tara esquèrra peth carrèr Querimònia, e continuar enquia arribar en pònt sus era Garona (45 m)



WPG116

Abans de trauessar eth pònt, virar tara dreta e continuar peth camin deth parc que seguís eth marge deth riu, enquia arribar ena avenguda deth Solan, de dobla via. Trauessar peth pas de pedanhs e cercar er inici deth passeg fluviau qu’ei a uns 20 m ara esquèrra, darrèr des edificis e peth madeish bòrd deth riu que viégem (0.5 km, desnivèu 8 m).



WPG117

Seguir eth passeg enquiath finau, tath Pònt e era Mòla de Betren (0.6 km, desnivèu 8 m).



WPG118

Trauessar eth pònt, hèr ua cuerta pujada enquiath camin (GR-211) e virar tara dreta. Eth camin ei ben senhalizat. Prumèr per uns prats de peisheus e dempús se convertís en un sendèr per ua zòna de matarrassi e ròca. Continuar enquia arribar en horcalh que baishe tath pònt d’Escunhau (1.3 km, desnivèu 47 m).



WPG119

Préner eth camin que va entara esquèrra en pujada e continuar pujant enquiath propèr horcalh (0.5 km, desnivèu 86 m).



WPG120

Préner eth camin que baishe cap ara dreta, e seguir tostemp dret, enquia arribar a un embrancament ara dreta que baishe cap ath riu en auer passat Casarilh (0.5 km, desnivèu-7 m)



WPG121

Préner er embrancament de baishada, en sentit contrari ad que viégem enquiath pònt de Casarilh (0.4 km, desnivèu 78 m)



WPG122

Trauessar eth pònt e continuar peth camin que puge tà Casarilh, e en arribar seguir dret entà naut, prumèr peth carrèr de Sant Antòni e dempús peth de Sant Tomàs enquia arribar a on acabe eth Carrèr Major. Virar tara dreta e arribaram ena carretèra C-28 a on trobam era parada d’autobús (0.25 km, desnivèu 17 m)



WPG123

Parada d'autobús en Casarilh, finau d'itinerari